全文内容

清军入关后,历经顺治、康熙和乾隆三朝对房山金陵的修复和扩建,金陵已于乾隆十七年(1752)修缮完毕,清朝认为祭祀金陵的条件已成熟,于乾隆十八年(1753)祭祀房山金陵。据《大清会典则例》载,是年,扈跸内大臣,侍卫,文官郎中,武官参领、轻车都尉以上,守土官文官知府、武官副将以上,及金朝后裔完颜氏在京官员,咸蟒袍补服陪祀。参与陪祭的八旗内完颜氏官员众多,合族八旗五十九支,现任官九十六员。

中国第一历史档案馆所藏《奏请钦点随同祭祀金朝皇陵八旗完颜氏官员事折》,记载了当时参与陪祭的完颜氏官员名单,笔者(内蒙古师范大学历史文化学院王YB)以穆麟德夫(Möllendorff)满文转写抄录后,将《事折》所记名单进行试译和分析,不当之处恳请方家指正。内容如下:

满文转写

abkai wehiyehe i juwan jakūn aniya juwe biyai ice de aliha bithei da. hiya kadalara dorgi amban. tondo baturu gung amban fuheng sei girguleme. wesimburengge. baicaci jakūn gūsai wanggiya halai dorgi amban de isinaha niyalma ilan be emke hafan uyunju juwe. ere mudan dele. elhe munggan de dorolofi. tederi aisin gurun i munggan de hisalara de. esebe unggefi gingguleme. ejen be okdobuki. damu esei dorgi meren i janggin garsi diyan in de bi. jugūn goro. jai ne nimehe. se sakdafi yabume muterakū urse turergi došan i hafasa be unggirakūci tulgiyen. funcehe urse be meni meni harangga gūsade afabufi gemu doigūnde ulhebume selgiyefi. ejen i beye isinara teisu. aisin gurun i munggan de genefi gingguleme okdobuki. uttu ofi. baicaha wanggiyan halai ursei gebu be arafi gingguleme tuwabume wesimbuhe seme abkai wehiyehe i juwan jakūci aniya juwe biyai ice de wesimbuhede.

hese saha. erei dorgi geneme muterakūngge bisire be boljoci ojorakū. meni meni gūsaci alban i icihiyafi unggini sehe.

erebe aniya aliha gūsade afabufi. ulame meni meni harangga gūsade afabufi icihiyakini esebe puse kurume gecuheri sijigiyan gamabure be inu ulhibume selgiyekini seme dorgi bithesi weitoboo de afabuha.

wanggiyan halai dorgi. ne bisire amban de isinaha niyalma ilan. be emke. tiyan in i meren i janggin garsi, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma, tušan ci aljabufi nimeku ujibuhe. ashan i bithei da bihe lioboo, kubuhe suwan i booi nirui niyalma, ashan i amban bihe; horon neciheyen be lamun funggala heng i, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma, untuhun ilaci jergi šangnaha šenjuhun, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma.

wanggiyan halai dorgi. ne bisire hafan de isinaha niyalma uyunju juwe.

① kubuhe suwan i booi nirui: bithei yamun i adaha giyakinara bithei da uldengge; ejeku hafan kicengge; hūlara hafan asingga; bithesi foboo, fuyung; amsu booi ilaci jergi hiya dekjin; ningguci jergi fulehun hafan wanfušeng.

② gulu suwan i manju gūsai: jalan i janggin heceng; adaha hafan lungju; kesingge hafan tungboo.

③ gulu šanggiyan i manju gūsai: boigon i jurgan i icihiyara hafan suceng; dorolon i jurgan i aisilakū hafan bolgo; uksun be kadalara yamun i bithesi setu; tuwašara hafan žucang; yafahan coohai jalan i da delbi.

④ gulu šanggiyan i boo nirui: icihiyara hafan yungning; tuwašara hafan ušemboo.

⑤ kubuhe fulgiyan i manju gūsai: beidere jurgan i aisilakū hafan weihene; tulergi golo be dasara jurgan i takūrabure hafan cenglu; guwangdung guwang jeo fu i uhei saraci hasungga; hiyoošongga dergi erei munggan i hūlara hafan šukdun; uksun be kadalara yamun i bithesi haining; hafan i jurgan i bithesi cangciowan; coohai jurgan i bithesi cengde; tulergi golo be dasara jurgan i bithesi daiyung; yafahan coohai uheri da yamun i bithesi maitulan; yamulara unde ashan i hafan šumin; iowan ming yuwan i kūwaran i da uge; jalan i janggin urtai; hiyoošungga munggan i galai da bime adaha hafan šengtungge; adaha hafan lulungboo; ilhi jalan i janggin bime adaha hafan ertai; ilhi bayarai jalan i janggin dešan; ilhi jalan i janggin hanggitu; nirui janggin cešu; gašijin; fohai; yungking; lioge; fucang; sejingge; c’yde; baitalabure hafan bime san jeo i danara hafan cangde; baitalabure hafan uyangga; mukdembo; cangning; giocengge; aningga; ilaci jergi hiya muktengge; tuwakiyara hafan fiyangga; dekjingge; tuwašara hafan guwangfu; dašan; maifu; ningguci jergi hafan hafungga; juwan i da našan; nionio; maisilan; šengcengge; sangge; funde bošokū fude; ceklen; nafu; cinghai; balingga; haltu; hešun; cige; kesingge hafan deceng; sungling; fulun.

⑥ kubuhe lamun i manju gūsai: mukden i weilere jurgan i icihiyara hafan kemin; boigon i jurgan i bithesi dursungga; coohai jurgan i bithesi hergen; weilere jurgan i bithesi binjung; bayara jalan i janggin šudungga; uju jergi hiya cende; nirui janggin tusangga; liošii; cokto; hešen; dukai janggin ningguri; yamulara unde baitalabure hafan defu; juwan i da heyūn; funde bošokū uhei; beri faksi mukūn i da mutungga.

⑦ gulu fulgiyan i ujen coohai gūsai: adaha hafan wang jy heng; nirui janggin wang jy šu.

⑧ kubuhe šanggiyan i ujen coohai gūsai: jalan janggin bime nirui janggin adaha hafan wang gio žu; dasan be selgiyere hafan bihe untuhun ilaci jergi šangnaha wang giyai. esei alibuha bade daci wanggiya hala bihe ming gurun de hafan tehe turgunde wanggiyan hala be wang hala seme halaha ofi. ujen coohai gūsade dosimbuha.

sanzanboo araha. tanggūri acabuha.

笔者试译

乾隆十八年二月初一日,领侍卫内大臣、忠勇公傅恒等谨奏。查得,八旗完颜氏已任至内大臣者一人,任至官员者九十二人。此次皇上往谒泰陵,并至金陵致祭,若令彼等恭迎圣驾。惟此内有名噶尔锡之原任前锋参领者,因路途遥远,且今已患病,年迈不堪行走者除外,其余之人,应交各该旗预行晓谕,俟皇上驾临金陵时,令其恭敬迎驾。为此,将查得完颜氏人员之名衔,谨具清单恭呈御览。于乾隆十八年二月初一日奏。

谕旨:知道了。此间或有不能前往者,亦未可定。着各旗酌量公事派遣。钦此。

此件已交付值年旗,转传各该旗遵照办理,并晓谕彼等可制备补褂蟒袍,亦着明谕宣示,已交中书魏妥保。

完颜氏内,现任至大臣者三人:原任前锋参领噶尔锡,镶红旗满洲人,因病解任休养;原任翰林院学士留保,原任侍郎,镶黄旗包衣佐领下人;蓝翎侍卫恒义,镶红旗满洲人,系镶红旗满洲勋旧之人,特赏给三等云骑尉。完颜氏内,现任官员者九十二人:

镶黄旗包衣佐领:文渊阁侍讲学士乌尔登额;主事期成额;赞礼郎阿星阿;笔帖式佛保、富永;御膳房三等侍卫德亲;六品荫生万福生。

② 正黄旗满洲:参领赫成;轻车都尉龙珠;恩骑尉佟保。

③ 正白旗满洲:户部郎中苏成;礼部员外郎博尔果;宗人府笔帖式塞图;防御朱昌;步军统领德尔弼。

④ 正白旗包衣佐领:郎中永宁;防御五神保。

⑤ 镶红旗满洲:刑部员外郎倭赫讷;理藩院司务成禄;广东广州府同知哈松阿;孝东陵赞礼郎舒克敦;宗人府笔帖式海宁;吏部笔帖式常全;兵部笔帖式成德;理藩院笔帖式岱永;步军统领衙门笔帖式迈图兰;未入衙门男舒敏;圆明园夸兰达五格;参领乌尔泰;孝陵翼长兼轻车都尉盛通额;轻车都尉卢隆保;副参领兼轻车都尉额尔泰;副护军参领德善;副参领杭吉图;佐领察舒、噶什钦、富海、永庆、六格、富昌、色精额、七德;骑都尉兼散州都司昌德;骑都尉伍扬阿、穆克登保、长宁、觉成额、阿宁阿;三等侍卫穆克登额;守备费扬阿、德克清额;防御广福、达善、迈福;六品官哈丰阿;护军校那善、牛钮、迈锡兰、盛成额、桑格;骁骑校富德、车克楞、纳福、清海、巴凌阿、哈尔图、和顺、七格;恩骑尉德成、松龄、福伦。

⑥ 镶蓝旗满洲:盛京工部郎中克敏;户部笔帖式都尔松阿;兵部笔帖式和尔根;工部笔帖式斌忠;护军参领舒东阿;头等侍卫陈德;佐领图桑阿、六十、绰克托、和申;城门尉宁古里;未入衙门骑都尉德福;护军校和云;骁骑校乌黑;弓匠长穆腾阿。

⑦ 正红旗汉军:轻车都尉王之恒;佐领王之舒。

⑧ 镶白旗汉军:参领兼佐领、轻车都尉王九住;原任布政使、特赏给三等云骑尉王杰。此等人呈称:本系完颜氏,因前明时曾授官,故将完颜氏改为王氏,遂入汉军。

三赞保缮写,唐古里核对讫。

旗 分

陪祭人名

镶黄旗包衣

留保、乌尔登额、期成额、阿星阿、佛保、富永、德亲、万福生

正黄旗满洲

赫成、龙珠、佟保

正白旗满洲

苏成、博尔果、塞图、朱昌、德尔弼

正白旗包衣

永宁、五神保

镶红旗满洲

噶尔锡、恒义、倭赫讷、成禄、哈松阿、舒克敦、海宁、常全、成德、岱永、迈图兰、舒敏、五格、乌尔泰、盛通额、隆保、额尔泰、德善、杭吉图、察舒、噶什钦、富海、永庆、六格、富昌、色精额、七德、昌德、伍扬阿、穆克登保、长宁、觉成额、阿宁阿、穆克登额、费扬阿、德克清额、广福、达善、迈福、哈丰阿、那善、牛钮、迈锡兰、盛成额、桑格、富德、车克楞、纳福、清海、巴凌阿、哈尔图、和顺、七格、德成、松龄、福伦

镶蓝旗满洲

克敏、都尔松阿、和尔根、斌忠、舒东阿、陈德、图桑阿、六十、绰克托、和申、宁古里、德福、和云、乌黑、穆腾阿

正红旗汉军

王之恒、王之舒

镶白旗汉军

王九住、王杰

表1 乾隆十八年参与金陵陪祭的完颜氏官员名单

说 明

《事折》全文中,“完颜”出现6次,除页1写作“wanggiya”外,其余部分皆写作“wanggiyan”;人物名字皆为满文音译,或与史料中汉文写法不同;所涉人物的家世,详见《八旗满洲氏族通谱》。

完颜氏是清代满洲勋贵姓氏,其远祖隆万杭爱(Hanggai)为完颜部人,世为部长。明末族人主要居于建州女真完颜部王甲城、厄尔涣、讷图以及马察、拉哈、翁尔果和等地方。努尔哈赤起兵之时,博尔晋、西喇巴、苏山、特殷珠、阿喀布禄、英格、莽阿等纷纷率族来归,雅萨、岳塔等人又于天聪时来归。其后,完颜氏族人多以军功著身,多有扎尔固齐(jargūci)、固山额真(gūsai ejen)等职,在镶红旗满洲、镶蓝旗满洲拥有较多的勋旧佐领(fujuri niru)和世管佐领(jalan halame bošoro niru)(正黄旗分的佐领由镶蓝旗改隶),于清初煊赫一时。

不过,从《事折》所涉完颜氏官员的家世、旗分、任职的情况来看,乾隆时期镶红旗与镶蓝旗分的勋贵后裔已多为承袭先祖的世职和笔帖式等职,甚至还有“未入衙门”者,这与其他出身于清初满洲勋贵的佐领家族子孙历经战争之后,其子孙入清中叶以世爵世职、披甲为主要生活来源,任官者不多且官品不高的衰迹情况颇为相似。同时,原本在清初事迹平平的镶黄旗包衣鲁克素家族和正白旗包衣阿尔布哈家族在名单中出现较多。因此,通过《事折》中完颜氏官员的职务和家世来看,镶红旗与镶蓝旗中的清初勋贵子孙逐渐衰落、鲁克素后裔等几个内务府家族已然崛起。此后,内务府完颜氏以科举著身,正如王钟翰先生所言,“人物冠盖之盛,实为清代内务府文学世家之冠”。

参考文献

①(清)《奏请钦点随同祭祀金朝皇陵八旗完颜氏官员事折》,乾隆十八年二月初一日,中国第一历史档案馆藏,档案号:03-18-002-000825-0002。

②(清)《大清会典则例》,《文渊阁四库全书》史部第380册,北京:商务印书馆,1983年。

③(清)弘昼:《八旗满洲氏族通谱》卷28《完颜氏》,影印本,沈阳:辽海出版社,2002年。

④(清)麟庆:《鸿雪因缘图记》,北京:北京出版社,2018年。

⑤ 定宜庄:《内务府完颜世家考》,《清史论丛(第二辑)》,沈阳:辽宁古籍出版社,1995年。

⑥ 王钟翰:《内务府世家考》,同氏著:《王钟翰学术论著自选集》,北京:中央民族大学出版社,1999年。

⑦ 杨海英:《佐领源流与清代兴衰》,中国社会科学院历史研究所学刊编委会编:《中国社会科学院历史研究所学刊(第三集)》,北京:商务印书馆,2004年。

⑧ 刘小萌:《关于清代清代内务府世家》,《孙文良先生百年华诞纪念——明清史论文集》,沈阳:辽宁大学出版社,2004年。

⑨ 刘庆华:《满族家谱序评注》,沈阳:辽宁民族出版社,2010年。

⑩ 张雅晶:《清代完颜氏和素事迹考》,赵志强主编:《满学论丛(第一辑)》,沈阳:辽宁民族出版社,2011年。

⑪ 徐凯:《满洲认同“法典”与部族双重构建——十六世纪以来满洲民族的历史嬗变》,北京:中国社会科学出版社,2015年。

⑫ 雷炳炎:《清代社会八旗贵族世家势力研究》,北京:中国社会科学出版社,2016年。

点击蓝字 ● 关注我们